Formatief of summatief de voortgang in beeld?

 

Een cijfer zegt iets van de beheersing van een onderwerp, maar zijn alle cijfers wel onderling te vergelijken? Wat zegt een cijfer? De ene zeven is misschien opgebouwd uit meerdere zevens, terwijl bij een ander er allerlei uitschieters naar boven en beneden zijn en ook gemiddeld op een zeven uitkomt. Maar wat is nu de zeven en heb je als school en als leerling hier behoefte aan? Of wil je als leerling eigenlijk liever feedback op wat je al beheerst en wat nog niet? Aan de school de vraag of zij formatief of summatief willen toetsen of een combinatie van allebei? Een summatieve toets is een beoordeling die meetelt voor een eindcijfer, zoals bijvoorbeeld een tentamen. Een formatieve toets geeft inzicht in de beheersing van de onderdelen en geeft de leerling én de docent feedback. Het inzicht dat door de feedback ontstaat kan ingezet worden in o.a. de instructie.

 

Een summatieve toets is een toets die helpt om beslissingen te nemen over het beheersen van eindtermen en heeft invloed op het zakken of slagen. Een summatieve toets is dan een selectiemiddel zoals bijvoorbeeld een tentamen waarvan het resultaat meetelt voor een eindcijfer. Een summatieve toets is vaak aan een norm gebonden en het is een momentopname of een voortgangstoetsing. Summatieve toetsen worden ingezet om te bepalen of leerlingen een specifiek onderdeel, leerjaar of onderwijssoort kunnen afsluiten.

 

Waar een summatieve toets een selectiemiddel is om te bepalen of een leerling voldoet aan de norm, kan een formatieve toets gebruikt worden als leer- of instructiemiddel. Door de afname van de formatieve toets krijgt de docent én de leerling helder zicht op de mate van beheersing van de toetsonderdelen. Hierop kan de instructie of de leerstof dan worden afgestemd. Een summatieve toets is een momentopname om de balans op te maken, maar formatieve toetsing is een doorlopend proces van informatie verzamelen over de leerresultaten. Deze informatie kunnen de docenten of leerkrachten gebruiken voor feedback bij hun lesvoorbereiding.

 

Formatieve toetsen worden dus tijdens het onderwijsleerproces ingezet om te meten hoe ver leerlingen gevorderd zijn in het behalen van bepaalde doelen. Deze toetsen geven ook inzicht in de vervolgstappen die ondernomen kunnen worden om alsnog de gestelde doelen te behalen of nieuwe doelen te formuleren.

Behoefte aan feedback

Op veel scholen is er behoefte aan feedback, zowel bij de leerling als de docent. Wat beheerst de leerling al goed en waar heeft hij of zij meer moeite mee? Uit welke leerdoelen is een leerlijn en een onderdeel van een leerlijn opgebouwd? Is het mogelijk om de leerling inzicht te geven in de leerdoelen én de voortgang?

 

Als een leerling aan het gamen is, weet hij of zij bij de meeste games precies de voortgang, wat hij of zij gedaan en heeft en wat er nog gedaan moet worden, voordat er gevochten kan worden met de eindbaas. De leerling heeft inzicht in wat hij of zij al wel kan en wat nog niet beheerst wordt of nog niet is afgerond, zoals een level.

Het zou mooi zijn als er voor de leerling en de docenten inzicht ontstaat in de leerlijn, de doelen waaraan gewerkt dient te worden en inzicht in de vorderingen op onderdelen.